Kiziba-Uso cha Unyenyekevu: Uchambuzi wa Isimu-Foresiki wa "Humblebrag" na Tamthilia ya "Hustler"

 

Katika daraja za madhambi ya kijamii, mwenye kujigamba waziwazi ni mwanafunzi tu. Sote tunamfahamu mtu wa aina hiyo: yule anayeingia kwenye chumba, au kwenye kikundi cha WhatsApp, na kuanza kujipiga kifua kama nyani mkuu mwenye akaunti ya LinkedIn Premium. Ingawa kero yake ni kubwa, kuna ukweli fulani unaofariji katika narcissism yake ya wazi. Hata hivyo, kuna kiumbe mwingine hatari zaidi, bingwa wa kujificha katika lugha: Mnyenyekevu-Mjisifu (The Humblebragger).

"Humblebrag" ni kama "Farasi wa Troy" wa kilugha. Ni jaribio la kutangaza hadhi ya juu huku ukiwa umejifunika magunia ya unyenyekevu wa bandia. Katika muktadha wa Uingereza, huu ni usanii uliopitiliza wa kujikosha. Lakini katika muktadha wa Kenya, huu ni mchezo wa hatari wa kuwania kuishi, ukihusisha "Husuda," "Black Tax," na kiasi kikubwa cha "neema za mbinguni."

1. Anatomia ya "Kulalamika-Kujisifu" (The Complaint-Brag)

Msingi wa unyenyekevu-mjisifu ni kufeli kwa Usimamizi wa Taswira (Impression Management). Kulingana na utafiti wa kimsingi wa Sezer, Gino, na Norton kutoka Chuo cha Biashara cha Harvard, kujisifu kwa unyenyekevu kunamfanya mtu asipendwe zaidi kuliko kujisifu waziwazi. Watafiti walibaini kuwa ingawa kujisifu moja kwa moja kunakera, "humblebrag" inaonekana kama ukosefu wa unyoofu, na katika mahakama ya maoni ya umma, kuwa bandia ni kosa la jinai.

Fikiria "Mtego wa Uchovu," unaopendwa sana na wasafiri wa mashirika makubwa:

"Nimechoka kupitiliza. Kusafiri kati ya Nairobi, London, na New York mara tatu mwezi huu kumeharibu kabisa ratiba yangu ya kulala. Natamani tu chakula cha nyumbani! 😫"

Kwa mtazamo wa kisaikolojia, "baa la kimaandishi" (textual hotspot) hapa si uchovu; bali ni ratiba ya safari za kimataifa. Kwa kusisitiza "mzigo" wa maisha ya anasa, mzungumzaji anajaribu kukwepa husuda yako. Hakuambii kuwa amefanikiwa; anakuambia kuwa amechoka kufanikiwa. Ni sawa na kulalamika kuwa pochi yako ni ndogo mno kutoshea noti zako za elfu moja.

2. Ngao ya "Black Tax" ya Kenya: Umaskini wa Kujihami

Nchini Kenya, "humblebrag" inabadilika kutoka kuwa tabia ya kijamii na kuwa mbinu muhimu ya kujilinda. Hii ndiyo ninayoiita Uigizaji wa Umaskini wa Kimkakati (Strategic Poverty Mimicry). Tunaishi katika jamii ambapo "kutoka" mara nyingi kunakugeuza kuwa ATM inayotembea kwa ajili ya kila binamu wa mbali kijijini. Hivyo basi, Mkenya aliyefanikiwa lazima acheze ngoma ya kilugha ya "Mmilionea Anayesota."

Hivi karibuni nilimshuhudia rafiki yangu, tumuite Kevin, akizindua gari jipya la Kijerumani, "zero-mileage." Hongera zilipoanza kumiminika, Kevin hakutabasamu. Alivuta pumzi kwa uchungu:

"Ah, rafiki yangu, usiliangalie kabisa hili gari. Ni kichwa kikuu tu. Ulaji wa mafuta unaniua, na hizi 'sensors'? Kila mvua ikinyesha, ni safari ya kwa fundi. Afadhali ningebaki tu na Probox yangu ya zamani."

Huu ni ufundi wa juu wa Kujificha Kiuchumi (Economic Camouflage). Kwa kukuza "mateso" yanayosababishwa na rasilimali hiyo, Kevin anaashiria kilugha kuwa hana pesa za ziada za kukukopesha. Kwa kweli anasema, "Nimeishiwa pesa kwa ajili ya kuitunza hii anasa, hivyo siwezi kukusaidia na karo ya shule."

3. Kinga ya "Mungu ni Mwema": Uhamishaji wa Mamlaka (Agency Displacement)

Kisosholojia, tamaduni nyingi za Kiafrika zinafanya kazi katika mfumo wa Ujamaa (Collectivism) ambapo "Nafsi" iko chini ya jamii. Kudai akili au bidii yako mwenyewe ni kualika Husuda. Hivyo basi, tunatumia mbinu ya Uhamishaji wa Mamlaka (Agency Displacement).

"Ushuhuda" ndiyo namna ya pekee ya "humblebrag" inayokubalika kijamii:

"Sijui hata nilishindaje tuzo ya 'CEO of the Year'. Nilikuwa mtu niliye na sifa ndogo zaidi katika chumba kile. Ni neema na upendeleo wa Mungu tu. Mimi ni chombo tu."

Ingawa huenda nia ni ya kweli, kazi ya kilugha hapa ni kuruhusu "kujisifu" kukubwa ambako kumekingwa na ukosoaji. Kwa kuhamisha sifa kutoka kwa "Nafsi" kwenda kwa "Mwenyezi," mzungumzaji anaweza kutangaza hadhi yake ya juu huku akibaki salama kitamaduni. Huwezi kumkasirikia mtu kwa "kubarikiwa," au siyo? Hii ndiyo njia pekee ya kupiga kelele kuhusu nyumba yako ya vyumba vitano kule Karen bila kuonekana kama mringo—ilimradi tu "Mwenyezi" atajwe katika sentensi ya kwanza na ya mwisho.

4. Uigizaji wa "Ushago": Kujionyesha kama Mtu wa Kawaida

Hakuna jambo la kuchekesha kama tamthilia ya "Hustler" kwenye mitandao ya kijamii. Sote tumeona picha ya mtu tajiri sana akila boiro (mahindi ya kuchemsha) au ugali na sukuma katika jikoni la gharama kubwa kuliko nyumba nzima kule Pangani.

Mwanasaikolojia Leon Festinger anaweza kusema kuwa huu ni jaribio la kutatua Mkinzano wa Kitambuzi (Cognitive Dissonance). Mzungumzaji anahisi pengo la kitabaka na anajaribu kuliziba kupitia "Kujishusha kwa Kidishi" (Culinary Self-Deprecation). Ni uigizaji wa "uasilia" uliokusudiwa kuepuka kuitwa "mwenye maringo" (elitist). Ujumbe wa ndani ni: "Ninaweza kuwa na akaunti ya benki kule Uswisi, lakini tumbo langu bado ni la kijijini." Ni jaribio la kuwa "mmoja wa watu" huku ukiwa umesimama imara kwenye kilele cha mafanikio.

Hukumu ya Mwisho

Mkasa wa "humblebrag" ni kwamba inaleta matokeo kinyume na yaliyokusudiwa. Tunajisifu kwa unyenyekevu kwa sababu tunakadiria kupita kiasi jinsi watu wanavyojali mafanikio yetu, lakini pia tunakadiria kupita kiasi uwezo wetu wa kuficha ego zetu. Huu ni "Bonde la Ajabu" (Uncanny Valley) la adabu za kijamii, inaonekana kama unyenyekevu, lakini inahisiwa kama uongo.

Wakati mwingine utakaposhawishika kufunika ushindi wako kwa malalamiko, jaribu mbinu ya kishujaa zaidi ya kilugha: Kusema Asante Moja kwa Moja. Ni bora zaidi kuitambua na kuimiliki mafanikio yako kuliko kuwalazimisha wasikilizaji wako kuwa sehemu ya tamthilia yako ya unyenyekevu wa bandia.